B12 vitamininin faydaları nələrdir və hansı qidalarda var?

B12 vitamini

Vitamin B12  təbii olaraq heyvan mənşəli qidalarda olan və bədənin qırmızı qan hüceyrələrinin meydana gəlməsində, sinir hüceyrələrinin sağlam saxlanmasında, hüceyrə mübadiləsində və hüceyrələrin genetik materialı olan DNT molekullarının yaradılmasında rol oynayan bir növ B vitaminidir. İstiliyə həssas və suda həll olunan B12 həm də immunitet sistemini gücləndirir və sinir sisteminin düzgün və sürətli işləməsində fəaliyyət göstərir.

Vitamin B12 nədir?

Kobalamin olaraq da bilinən B12 vitamini bədən tərəfindən istehsal oluna bilməyən, süd məhsulları, balıq və ət kimi məhsullarda olan, qırmızı qan hüceyrələrinin meydana gəlməsində, beyin və sinir funksiyalarında və DNT istehsalında mühüm rolu olan suda həll olunan bir vitamindir. B12 istehlak edilən qidalardan proteinə bağlanır və mədədə fermentlər və xlorid turşusu tərəfindən sərbəst forma çevrilir.

Vitamin B12 çatışmazlığı qidaların udulmasına təsir edən həzm sistemi pozğunluğu olan insanlarda baş verə bilər. B12 vitamini çatışmazlığı anemiyası bədəninizdə kifayət qədər sağlam qırmızı qan hüceyrəsi olmadığı zaman baş verir, çünki vücudunuzda B12 vitamini çatışmazlığı var. Müalicə olunmayan B12 vitamini çatışmazlığı anemiya, yorğunluq, nəfəs darlığı və ürək döyüntüsü, əzələ zəifliyi, bağırsaq problemləri, sinirlərin zədələnməsi və əhval pozğunluqlarına səbəb olur.

Orqanizmdə az miqdarda saxlanılan B12 vitamini ehtiva edən qidaların çox uzun müddət saxlanmaması və bişirmə müddətinə fikir verilməsi tövsiyə edilir. Bişirmə vaxtının uzadılması və yeməyin temperaturunun artırılması B12 vitamini itkisini artıra bilər.

Vitamin B12 nə edir?

Vitamin B12 (kobalamin) bədənin qan və sinir hüceyrələrini sağlam saxlamağa kömək edir, DNT-nin qurulmasına kömək edir, sümük, eləcə də saç, dəri və dırnaqların sağlamlığını dəstəkləyir və yorğun və ya zəif hisslərə səbəb olan meqaloblastik anemiyanın qarşısını alır. Bundan əlavə, fol turşusu ilə birlikdə işləyərək milein sintezində mühüm rol oynayan B12 vitamini immunitet sistemini gücləndirir və zülal mübadiləsində iştirak edir.

B12 Vitamininin faydaları nələrdir?

Vitamin B12 sinirlərin zədələnməsinin qarşısını alır, məhsuldarlığı təmin edir, bədən hüceyrələrinin formalaşmasını, özünü yenilənməsini və uzunömürlülüyünü təmin edir. Eyni zamanda B12 sinir uclarının normal inkişafını asanlaşdıran vitaminlər sırasındadır. Digər tərəfdən, kifayət qədər miqdarda qəbul edilən B12 vitamini də yaddaşı və öyrənməyi gücləndirməyə kömək edə bilər. B12 faydalarını aşağıdakı kimi sıralamaq olar:

  • Sinir sisteminin tez və düzgün işləməsini təmin edir
  • B12 vitamini çatışmazlığı aşağı idrak funksiyası ilə əlaqəli olduğundan, B12 vitamini qəbulu demansın qarşısını alır .
  • B12 vitamini tərkibindəki üzvi birləşmələr sayəsində bədəndəki enerjini artırır
  • Fol turşusu ilə birlikdə işləyir və anemiyaya qarşı təsirlidir.
  • Karbohidratları enerjiyə çevirərək şəkərdən istifadəni yaxşılaşdırır.
  • Qanda amin turşusunun ( homosistein) miqdarını azaldaraq ürək və damar xəstəliklərinin qarşısını alır .

B12 vitamini çatışmazlığının səbəbi nədir?

B12 vitamini çatışmazlığına səbəb olan amillər arasında B12 vitamini olan qidaların kifayət qədər istehlak edilməməsi, bəzi hallarda çox miqdarda istehlak edilməsinə baxmayaraq bağırsaqdan kifayət qədər sovrulmaması və bəzi dərmanların uzun müddət istifadəsi daxildir.

B12 çatışmazlığının əlamətləri hansılardır?

B12 çatışmazlığı zamanı bədən kifayət qədər oksigen ala bilmir, çünki kifayət qədər qırmızı qan hüceyrələri istehsal olunmur. B12 vitamini çatışmazlığının ən bariz əlaməti qan azlığıdır və anemiyaya görə təngnəfəslik və ürək döyüntüsü, əzələ zəifliyi, yorğunluq, əzalarda uyuşma, dərinin solğunluğu, arıqlama kimi əlamətlər də müşahidə oluna bilər.

B12 vitamini çatışmazlığının simptomları:

  • Anemiya
  • Yorğunluq və aşağı enerji
  • Nəfəs darlığı
  • Ürək döyüntüsü
  • Əllərdə, qollarda və ayaqlarda kirəcləşmə və uyuşma
  • Unutqanlıq kimi yaddaş problemləri
  • Dərinin rəngsizləşməsi və üşümə
  • Depressiya, qəzəb və narahatlıq kimi əhval dəyişiklikləri
  • Diqqət və konsentrasiyada çətinlik
  • Saç tökülməsi
  • Əzələ zəifləməsi
  • İshal, qəbizlik, ürəkbulanma kimi mədə-bağırsaq problemləri
  • Ağız yaraları
  • İştahsızlıq və kilo itkisi
  • Görmə problemləri
  • Körpələrdə və uşaqlarda inkişafda zehni gerilik

Əgər insanın unutqanlıq, yaddaş itkisi, diqqəti cəmləyə bilməməsi kimi uzunmüddətli problemlər varsa, B12 vitamini üçün müayinə olunmaq üçün həkimə müraciət etməsi tövsiyə olunur.

Vitamin B12 nə ehtiva edir ?

Bədən tərəfindən istehsal oluna bilməz və heyvan mənşəli qidalardan əldə edilə bilər. B12 vitamini olan qidalar var:

  • Qırmızı ət və toyuq kimi proteinlə zəngin qidalar
  • Dəniz məhsulları
  • Qaraciyər və böyrək kimi sakatat
  • Qatıq və pendir kimi süd məhsulları
  • Yumurta B12 vitamininin təbii yolla alına biləcəyi qidalardır.

Vitamin B12 heyvan mənşəli qidalarda, süd və süd məhsullarında boldur və fermentləşdirilmiş soya məhsullarında da olur. Omeqa-3 mənbəyi olan qoz-fındıq, tərəvəz və meyvə qruplarında B12 vitamini yoxdur.

Hansı meyvələrdə B12 vitamini var?

Antioksidantlar, flavonoidlər və lif ehtiva edən alma ilə yanaşı, banan, avokado, qaragilə və manqo kimi meyvələrdə B12 vitamini var.

B12 vitamini çatışmazlığı kimdə olur?

B12 vitamini çatışmazlığı yaşlı insanlarda (65 yaşdan yuxarı) tez-tez rast gəlinir, çünki 50 yaşdan sonra orqanizm üçün B12 vitamini qəbul etmək çətinləşir. 65 yaşdan yuxarı insanlarda B12 çatışmazlığı nisbətinin 3-42% arasında olduğu müəyyən edilmişdir. Vegeterianlar həmçinin B12 vitamini çatışmazlığı riski ilə üzləşirlər, çünki onların pəhrizinə heyvan mənşəli qida məhsulları daxil deyil. Zərərli anemiyası olan insanlarda B12 vitamini çatışmazlığı da ola bilər. Zərərli anemiya qana təsir edən autoimmun bir xəstəlikdir. Bu pozğunluğu olan xəstələrdə mədədə bədənin B12 vitamini qəbul etməsinə imkan verən bir protein olan kifayət qədər daxili faktor (IF) yoxdur.

Digər risk qruplarına kiçik bağırsaq problemləri olan insanlar daxildir. Məsələn, nazik bağırsağı cərrahi yolla qısaldılmış şəxslər kobalamin və ya B12 vitaminini düzgün qəbul edə bilmirlər. Bunlarla yanaşı, qastrit  və iltihablı bağırsaq xəstəlikləri B12 vitamini çatışmazlığına səbəb ola bilər, çünki bu şərtlər qida maddələrinin udulmasının azalmasına səbəb olur.

B12 çatışmazlığı riski altında olan insanlar aşağıdakı kimi sıralana bilər:

  • Vegetarianlar və müntəzəm pəhriz saxlayanlar
  • Arıqlamaq üçün mədə-bağırsaq əməliyyatı keçirənlər
  • Alkoqol vərdişləri olan və həddindən artıq spirtli içki qəbul edən insanlar
  • Yetərincə qidalanmayan gənc uşaqlar və ya hamilə qadınlar
  • Antibiotiklərdən sonra bağırsaqlarda bakterial çoxalma yaşayanlar
  • Mədə dərmanı istifadə edən insanlar
  • QİÇS və ya HİV müsbət olan insanlar

B12 vitamini çatışmazlığını necə müalicə etmək olar?

B12 çatışmazlığının müalicəsi güclü B12 həbləri və ya B12 vitamini inyeksiyaları ilə aparılır. İstifadəsi baxımından uşaqlarda ağızdan müalicəyə üstünlük verilir. İynə, yəni B12 vitamini inyeksiyası xüsusilə mədə və bağırsaq problemlərinə görə B12 malabsorbsiyası olan insanlarda istifadə olunur.

B12 çatışmazlığının aradan qaldırılması insanların həyat keyfiyyətini yaxşılaşdırır. B12 vitamini çatışmazlığı müalicə edilməzsə və düzəlməzsə, geri dönməz nevroloji xəstəliklər yarana bilər.

Yetkinlərdə olduğu kimi körpələrdə də B12 çatışmazlığı mümkün qədər tez müalicə edilməli olan vacib bir vəziyyətdir.

Bağırsaq xəstəlikləri olanlara, 50 yaşdan yuxarı insanlara, vegeterianlara və hamilə qalmağı planlaşdıran xanımlara gündə 6-30 mikroqram multivitamin kimi B12 vitamini qəbul etmələri tövsiyə olunur. B12 çatışmazlığının səbəbini müəyyən etmək vacibdir. Vitamin çatışmazlığının səbəbi pəhrizdə B12 çatışmazlığıdırsa (bu vegetarianlarda çox rast gəlinir), B12 vitamin həbləri və ya dilaltı tabletlər tövsiyə olunur.

B12 vitamininin sorulması üçün mədəaltı vəzi, mədə və nazik bağırsağın funksiyaları normal olmalıdır. B12 vitamininin udulma problemlərinə bağlı çatışmazlıqlar zamanı gecikmədən həkimə müraciət edilməlidir.

B12 vitamini çatışmazlığı gələcəkdə daha ciddi sağlamlıq problemlərinə yol aça biləcəyi üçün gecikmədən həkimə müraciət etmək və lazımi tədbirləri görmək vacibdir. Qandakı səviyyəyə görə ən uyğun dəstək dozası həkimlə məsləhətləşməlidir.

B12 vitamini çatışmazlığında hansı xəstəliklər müşahidə olunur?

B12 vitamini çatışmazlığı Alzheimer və demans kimi xəstəliklərin həm səbəbi, həm də nəticəsi ola bilən unutqanlıq, bədəndəki hormon çatışmazlığı və vitamin çatışmazlığı nəticəsində də meydana gələ bilər. Tiroid hormon çatışmazlığı və B12 vitamini və D vitamini çatışmazlığı da unutqanlığa səbəb ola bilər ki, bu da həyat keyfiyyətinə mənfi təsir göstərə bilər.

Həddindən artıq B12 zərərlidirmi?

İnsan orqanizmi tərkibindəki kobalt mineralı sayəsində kobalamin olaraq da bilinən B12 vitaminini 5 il saxlaya bilir. Orqanizmdə 5 il saxlanılan artıq B12 vitamini insan sağlamlığına zərər vermir. Elmi araşdırmalar nəticəsində sinir sistemində mühüm funksiyaları olduğu bilinən artıq B12 vitamini sidiklə bədəndən zərərsiz bir şəkildə atılır.

B12 vitamininin yan təsirləri varmı?

B12 vitamini qəbulunun yuxarı həddi yoxdur. Çünki B12 vitaminində toksiklik və ya həddindən artıq dozada olma riski çox aşağıdır. B12 vitamini qəbulunun yan təsirləri çox məhduddur. Məsələn, B12 vitamini qəbul edərkən sızanaqlar yarana  bilər.

Oxşar xəbərlər